Al twintig jaar een wake voor vluchtelingen achter tralies
Door AD Utrecht/Johan Hardeman
7 apr 2026
In een tijd van grimmige anti-azc-demonstraties en het ‘strengste asielbeleid ooit’ klinkt bij Justitieel Complex Zeist een héél ander geluid. Hier protesteert een groep mensen al twintig jaar tegen de detentie van uitgeprocedeerde asielzoekers, ofwel vluchtelingen die gevangen zitten zonder strafblad. ‘De sfeer in de samenleving is guurder geworden, dus ons geluid is harder nodig dan ooit.’
Dit artikel is afkomstig uit het AD Utrechts Nieuwsblad. Elke dag verschijnt een selectie van de beste artikelen uit de kranten en tijdschriften op NU.nl. Daar lees je hier meer over.
Tetske Haalboom steekt bloemen tussen de metalen tralies.
Beeld: Mel Boas
‘Zolang één mens niet vrij is, zijn we allemaal niet vrij.’ Voor het metershoge hek rondom Justitieel Complex Zeist blijven deze woorden uit de toespraak van Marian van Giezen extra hangen. Mensen steken bloemen tussen de metalen tralies. Ze zingen liederen zoals We shall overcome en een christelijk lied: “Als alles duister is: ontsteek dan een lichtend vuur dat nooit meer dooft.”
De 45 bezoekers van de Wake Zeist staan zondagmiddag stil bij ‘vreemdelingen in detentie die niks verkeerd hebben gedaan’. Sommige bezoekers komen al ruim twintig jaar elke maand. De aanleiding was in 2005 de gruwelijke Schipholbrand in een cellencomplex, waarbij elf mensen om het leven kwamen. Uit onderzoek bleek dat dit cellencomplex, detentie- en uitzetcentrum niet veilig was.
Gezinnen, vrouwen en jongeren in detentie
De 110 overlevenden werden daarop overgeplaatst naar Detentiecentrum Zeist in Soesterberg. “Toen zijn we vanuit de kerken in Zeist spontaan begonnen met onze wakes”, vertellen Tetske Haalboom en Marian van Giezen. Er zijn ook kerken en mensen uit Culemborg en Baarn bij betrokken geraakt.
In het Justitieel Complex Zeist verblijven gezinnen, vrouwen en alleenstaande minderjarige vreemdelingen die het land moeten verlaten. Dit moet voorkomen dat ze in de illegaliteit verdwijnen. In 2014 is er een gesloten gezinsvoorziening geopend, die meer huiselijk en minder ‘celachtig is’. Binnen de muren is bewegingsvrijheid en kunnen kinderen spelen en is er internet.
Onrecht
“Dat heeft de situatie absoluut beter gemaakt”, geven Haalboom en Van Giezen toe. Maar dat neemt volgens hen niet weg dat de vluchtelingen, deels nog kinderen, veel stressvolle, onzekere en traumatische ervaringen opdoen.
Met de wake zetten zij naar eigen zeggen een schijnwerper op ‘het onrecht’ en ‘geven we een stem aan mensen die geen stem hebben’. “Want het is in mijn ogen onrecht om mensen zonder strafblad vast te zetten”, zegt Van Giezen. “Zij hebben niks crimineels gedaan.”
Sfeer in samenleving is harder geworden
Terwijl er in Soesterberg al twintig jaar elke maand een wake wordt gehouden voor vreemdelingen in detentie waait er op veel plekken in de samenleving een andere wind. In veel gemeenten, waaronder regiogemeenten zoals Houten en Amersfoort, zijn afgelopen tijd grimmige protesten geweest om de komst van een nieuw asielzoekerscentrum tegen te houden.
“De sfeer in de samenleving is guurder geworden. In die zin is wat wij doen harder nodig dan ooit”, constateert Van Giezen. “Mijn indruk is dat mensen vroeger vaak niet zo’n mening hadden over asielzoekers. Dat is tegenwoordig wel anders. Terwijl de impact van de komst van een nieuw azc achteraf gezien vaak blijkt mee te vallen. Gelukkig zijn er óók nog altijd veel vrijwilligers die vluchtelingen helpen.”
Ernstige gevolgen
Gesprek van de dag tijdens de wake op Eerste Paasdag zijn de asielwetten die moeten leiden tot ‘het strengste asielbeleid ooit’ in Nederland. De wetten zijn in december 2025 door de Tweede Kamer goedgekeurd en de Eerste Kamer gaat er op 14 april over debatteren.
“Het gevolg van strafbaarstelling van illegaliteit zal zijn dat ongedocumenteerden straks sneller dakloos worden en zorg zullen mijden omdat ze nergens meer heen durven”, vreest Haalboom.
Zij en Van Giezen zijn niet van plan om te stoppen met waken, vertellen ze. “Of het nu helpt of niet: het hoort bij de kerk om erop te wijzen als er onrecht gebeurt. Daar blijven wij tegen opstaan.”